Karaciğer yağlanması tanısı alan birçok kişi ise tedavi için “doğal”, “bitkisel” veya “detoks” adı altında satılan ürünlere yönelmektedir. Oysa en büyük yanılgılardan biri, “Doğal olan zararsızdır.” düşüncesidir.
Unutulmamalıdır ki doğadaki birçok zehir de tamamen doğaldır. Bu nedenle bir ürünün bitkisel olması, güvenli olduğu anlamına gelmez. Özellikle zaten yük altında çalışan yağlı bir karaciğerde bilinçsiz kullanılan bitkisel ürünler ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
1. Bitkisel Ürünler Karaciğere Zarar Verebilir
Karaciğer, vücudumuza giren ilaçları, besinleri ve diğer kimyasal maddeleri işleyen en önemli organdır.
Bazı bitkisel ürünler yüksek miktarda biyolojik olarak aktif madde içerir. Kontrolsüz kullanıldığında bu maddeler karaciğer hücrelerine zarar vererek ilaç veya bitkisel ürüne bağlı karaciğer hasarı (hepatotoksisite) gelişmesine neden olabilir. Bunun sonucunda;
- Karaciğer enzimleri (AST ve ALT) yükselebilir.
- Akut hepatit gelişebilir.
- Nadiren karaciğer yetmezliği görülebilir.
- Bazı hastalarda karaciğer nakline kadar gidebilen ağır tablolar oluşabilir.
Son yıllarda dünyada bitkisel ürünlere bağlı karaciğer hasarı vakalarının giderek arttığı bildirilmektedir.
2. Kullandığınız İlaçlarla Tehlikeli Şekilde Etkileşebilir
Karaciğer yağlanması olan kişilerde çoğu zaman diyabet, yüksek tansiyon veya kolesterol yüksekliği de bulunur. Bu nedenle birçok hasta düzenli ilaç kullanmaktadır.
Bitkisel ürünlerin önemli bir kısmı karaciğerde ilaçların parçalanmasını sağlayan enzimleri etkileyebilir. Bunun sonucunda;
- İlacın kandaki düzeyi aşırı yükselerek yan etkiler ortaya çıkabilir.
- Ya da tam tersine ilacın etkisi azalabilir ve hastalık kontrol altından çıkabilir.
Özellikle internetten satılan veya içeriği tam bilinmeyen “karaciğer detoksu”, “yağ eritici”, “doğal kür” gibi çok bileşenli ürünlerin hangi ilaçlarla nasıl etkileşeceğini önceden tahmin etmek çoğu zaman mümkün değildir.
3. Bitkisel Ürünlerde Standart Bir Doz Yoktur
İlaçların içindeki etken madde miktarı kesin olarak belirlenmiştir.
Bitkisel ürünlerde ise aynı güvence her zaman yoktur. Bir bitkinin;
- Yetiştiği bölge,
- Toplandığı mevsim,
- Saklanma koşulları,
- Hazırlanış şekli
İçerdiği aktif madde miktarını önemli ölçüde değiştirebilir.
Bu nedenle bir kişide sorun oluşturmayan miktar, başka bir kişide ciddi yan etkilere neden olabilir. Ayrıca güvenilir olmayan ürünlerde;
- Ağır metaller,
- Pestisit kalıntıları,
- Küf toksinleri,
- Farklı bitkilerin karışımı bulunabilmektedir.
Bu maddelerin tamamı karaciğer üzerinde ek yük oluşturabilir.
4. Masum Bilinen Bitkilerin Gizli Riskleri
Toplumda çok güvenli olduğu düşünülen bazı bitkisel ürünlerin bile karaciğer hasarı oluşturabileceği bilimsel çalışmalarda gösterilmiştir. Örneğin;
- Yeşil Çay Ekstreleri: Normal bir fincan yeşil çay içmek zararsız hatta faydalı kabul edilirken; zayıflama veya detoks amacıyla tüketilen konsantre yeşil çay kapsülleri/ekstreleri (yüksek oranda kateşin içerir) literatürde tescillenmiş akut karaciğer yetmezliği vakalarına yol açmıştır.
- Sinameki ve Kava Kava: Sindirimi rahatlatmak veya sakinleşmek için kullanılan bu bitkilerin, kontrolsüz tüketildiğinde ciddi karaciğer hasarı ve kolestaz (safra akışının durması) riski taşıdığı bilinmektedir.
- Karışım Detoks Kürleri: İnternette satılan “karaciğer yenileyici” macun veya çayların içinde bulunan bazı alkaloidler, karaciğerin küçük damarlarında tıkanmalara (sinüzoidal obstrüksiyon sendromu) neden olabilir.
Peki Karaciğer Yağlanmasının Gerçek Tedavisi Nedir?
Bugün için karaciğer yağlanmasını tamamen ortadan kaldıran, etkinliği kesin olarak kanıtlanmış mucizevi bir bitkisel ürün bulunmamaktadır. Bilimsel olarak etkinliği gösterilmiş en önemli tedaviler şunlardır:
Sağlıklı beslenme: Akdeniz tipi beslenme modeli en güçlü kanıtlara sahiptir.
Şekerli içeceklerden, rafine karbonhidratlardan, işlenmiş gıdalardan ve aşırı doymuş yağ tüketiminden kaçınılmalıdır.
Kilo vermek: Vücut ağırlığının yaklaşık %7-10’unun verilmesi, karaciğer yağlanmasını ve iltihabı belirgin şekilde azaltabilir.
Ancak çok hızlı kilo vermek de karaciğeri olumsuz etkileyebileceğinden kontrollü kilo kaybı hedeflenmelidir.
Düzenli egzersiz: Haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite, karaciğerdeki yağ miktarının azalmasına katkı sağlar.
Diyabet ve kolesterolün kontrol altına alınması: Kan şekeri, kolesterol ve tansiyonun iyi kontrol edilmesi hem karaciğeri hem de kalp-damar sağlığını korur.
Tarım Bakanlığı Onayı ve “İlaç” Statüsü Farkı
Çok güvenilir bildiğimiz markaların bitkisel ürünleri bile ülkemizde ve dünyada genellikle “İlaç” statüsünde değil, “Takviye Edici Gıda” statüsünde ruhsatlandırılır.
- İlaçlar: Piyasaya çıkmadan önce binlerce insan üzerinde faz çalışmalarından geçer, yan etkileri ve hangi karaciğer enzimini nasıl etkilediği kuruşu kuruşuna raporlanır.
- Takviye Edici Gıdalar: Güvenilir firmalar tarafından çok hijyenik ve standart üretilseler bile, ilaçlar kadar katı ve uzun süreli klinik güvenlik testlerine tabi tutulmazlar. Dolayısıyla “karaciğere kesinlikle yük bindirmez” garantisi prospektüs düzeyinde verilemez.
Sonuç olarak; Markanın güvenilir olması bizi sadece “sahte, kirli ve zehirli” üründen korur. Ancak bitkinin karaciğer hücreleri üzerindeki kendi kimyasal baskısından ve ilaç etkileşimlerinden korumaz. Karaciğer yağlanması varsa, en kaliteli markanın bitkisel kapsülü bile ciddi risk taşıyabilir.
Bilinçsiz, yüksek dozda veya hekim önerisi olmadan kullanılan bitkisel ürünler ciddi karaciğer hasarına yol açabilir. Özellikle karaciğer hastalığı olan kişiler, “doğal” veya “detoks” adı altında satılan ürünleri kullanmadan önce mutlaka doktorlarına danışmalıdır.
Özetle; kulaktan dolma bilgilerle veya internet reklamlarına aldanarak karaciğerinize bitkisel yüklemeler yapmayın. Karaciğer sağlığınızı korumak ve takip etmek için mutlaka bir uzmanın rehberliğinde hareket etmeyi unutmayın.
Merdiven altı zayıflama çaylarının içine gizlice katılan ve karaciğer yetmezliğine kadar giden amfetamin türevleri veya yüksek doz yeşil çay ekstrelerinin akut hepatit risklerine çok dikkat etmenizi tavsiye ederim.
Sağlıklı günler dilerim.
Sorularınız İçin:
Instagram: @dr.bayramyildiz
